Memorijalni spomenik palim borcima kao svedok vremena između prošlosti i sadašnjosti Vlasotinca

Početkom 20.veka srpska arhitektura je ušla u novu fazu razvoja. Što se tiče građevinarstva u Vlasotincu, ono nije dovoljno proučeno i istraženo. Zna se da je u ovom periodu prestao orijentalni način gradnje, koji je bio dugo dominantan.

U međuratnom periodu u Vlasotincu su prihvaćene nove metode i izgrađeno je dosta objekata. Svoj pečat ostavile su i ruske arhitekte – emigranti, koji su došli u Srbiju posle Oktobarske revolucije. Dosta su radili, naročito u trećoj i četvrtoj deceniji 20. veka. Najpoznatiji su bili Viktor Lukomski, Vasilij Androsov, Gligorije Samojlov i Nikolaj Krasnov.

Najveću pažnju posvetićemo poslednjem u nizu navedenih, Nikolaju Krasnovu, jer je on bio projektant Spomenika palim rodoljubima u oslobodilačkim ratovima Srbije u periodu od 1809. do 1918.godine. Ovaj spomenik se nalazi u samom centru grada, na glavnom trgu.

Memorijalni spomenik palim borcima podignut je 1932. godine, na inicijativu dr Radula Velaševića. Po svom stilu spada u reprezentativne srpske memorijalne građevine perioda između dva svetska rata, među kojima su i spomenici na Zejtinliku, Vidu i Mačkovom kamenu.

Spomenik ima oblik obeliska čije je stablo sraslo sa bazom. Njegova monolitna akademska kompozicija pri vrhu se sužava, a vrh završava višesegmentnom “kapom”, rasčlanjenom malim lučnim nišama. Baza spomenika ima ispuste za vodu u obliku lavljih glava i školjke za odvod vode. Kompozicija je obogaćena dekorativnom plastikom heraldičkog i simboličnog značaja koju je radio lokalni kamenorezac Svetozar Janković “Želece”, navodi se u delu Graditeljsko nasleđe Vlasotinca Danice Valčić.

Došavši u Beograd 1922. godine, Krasnov je dobio posao u Arhitektonskom odeljenju Ministarstva građevina Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Sredstva za izgradnju memorijalnog spomenika prikpljena su dobrovoljnim prilozima građana i izgradnja je počela 1931. godine. Izgradnja je poverena Miladinu Đorđeviću, proverenom crnotravskom preduzimaču koji je gradio kuće svim viđenijim porodicama u Vlasotincu. Povereni zadatak on je završio naredne 1932. godine, a svečano otkrivanje i osvećenje dogodilo se 18. septembra 1932. godine. Ovo je bio najuzvišeniji a ujedno i najtužniji događaj, navedeno je delu Branka Dimića, Memorijalni spomenik borcima palim u nacionalnim pokretima i ratovima od 1809. do 1918. godine za slobodu i ujedinjenje u Vlasotincu, koje se nalazi u Vlasotinačkom zborniku 2.

Koliku važnost ovaj spomenik ima za vlasotinčane, govori i to da se njegova slika nalazi na koricama navedenog Vlasotinačkog zbornika.

Smešten je u samo centru, u parku koji ima oblik trougla, gde se tada nalazio pijac. Vremenom je pijac prebačen na levoj obali Vlasine kod hotela “Zemun”. U početku je spomenik bio ograđen niskom ogradom a zatim je ceo današnji park ograđen. Ova ograda se i danas nalazi tu samo što je sa unutrašnje strane zasađena živa ograda pa se ne primećuje na prvi pogled.

Ovim svojim delom Nikolaj Krasnov učinio je da spomenik postane spona prošlosti i sadašnjosti žitelja Vlasotinca.

Sam spomenik rađen je tako da dominira, postament je masivan i daje stabilnost obelisku, sa sve četiri strane su lavlje glave, koje su simbol snage, a iz usta im izlazi voda. Izgradnjom vodovoda 1937. godine ugrađene su cevi i on postaje spomen-česma.

Koliko se vodilo računa o izgledu spomenika, toliko se vodilo i o njegovim simbolima. Na sve četiri strane su postavljene memorijalne ploče na kojima je upisano:

Na severnoj strani – U NACIONALNIM POKRETIMA I RATOVIMA OD 1809. DO 1918. GODINE, S. JANKOVIĆ “ŽELECE”

Na južnoj strani – ZAHVALNI GRAĐANI SREZA VLASOTINAČKOG 1932. GODINE

Na istočnoj strani – PALIM BORCIMA ZA SLOBODU I UJEDINJENJE

Na zapadnoj strani – ZA VREME VLADAVINE NJ. V. ALEKSANDRA I KARAĐORĐEVIĆA KRALJA JUGOSLAVIJE

Foto: Vlasotinački zbornik 2

Ako se dobro zagleda, uglovi spomenika imaju posebnu lepotu. U pitanju je srpski grb koji je “lomljen” po sredini vertikale krsta. Značenje ovih heraldičkih simbola na spomeniku veoma lepo je opisao Branko Dimić.

Nekada je ovaj velelepni spomenik bio dominantna građevina, dok je danas podređen većim i masivnijim zgradama koje ga okružuju. Bez obzira na to on i dalje stoji tu kao jedinstveni primer arhitekture jednog vremena. Pored njegove monumentalnosti on predstavlja i podsetnik svim ljudima koji žive u ovom mestu na jedan veoma težak period istorije srpskog naroda i njegovu oslobodilačku borbu, kao i to da treba poštovati ono što su njihovi preci uradili da bi Vlasotince bilo ovakvo kakvo je danas.

Ovaj sadržaj je deo projekta koji je sufinansirala opština Vlasotince. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

RSS
Follow by Email
Facebook
Facebook
Twitter
Instagram

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *